ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟΥΣ

«Ένα άστρο κοντινομακρινό που λάμπει στον ουρανό,

μια φορά κι έναν καιρό ξεκίνησε σαν άνθρωπος κι αυτό…”

Σχεδιασμός ιδέας, συγγραφή και υλοποίηση προγράμματος

από τη συγγραφέα, αφηγήτρια παραμυθιών,

μουσειοπαιδαγωγό  και εικαστικό Ζωή Νικητάκη

Για το πρόγραμμα «Έναστρη νύχτα: Ιστορίες από την Πούλια και τον Αυγερινό»

Στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Χέλμη

 Εγκεκριμένο από το Υπουργείο Πολιτισμού

 Από τις 19 ως τις 23 Οκτωβρίου 2026

Πάντα ο Ουρανός ασκούσε έλξη στους ανθρώπους και η ενατένισή του υπήρξε πηγή έμπνευσης για τη δημιουργία, σημείο εκκίνησης θαυμαστών οραματισμών και έξοχων συνθέσεων σε πολλαπλά επίπεδα, πηγή γαλήνης και ενδυνάμωσης των ψυχών κάθε φορά που τα γήινα προβλήματα φάνταζαν δυσβάσταχτα και επώδυνα. Ο άνθρωπος έτεινε το βλέμμα του στον Ουρανό όταν τα δεσμά της γήινης καθημερινότητας φαίνονταν αναπότρεπτα και ανεπίλυτα, όταν αναζητούσε απαντήσεις στα βαθιά ερωτήματα της ψυχής του, όπως: Ποιος είμαι; Από που έρχομαι στ’ αλήθεια; Ποιος είναι ο σκοπός της ψυχής και η αποστολή της ύπαρξης στον πλανήτη Γη; Αυτά και άλλα εσωτερικά ερωτήματα του ανθρώπου στην προσπάθειά του να κατανοήσει τον εαυτό του και το μυστήριο του Αγνώστου, τον μυστηριώδη σκοπό της ύπαρξης και να νοηματοδοτήσει τη ζωή του, τον οδήγησαν στην μελέτη του Ουρανού και των άστρων. Στην προσπάθειά του μάλιστα της γεφύρωσης της γήινης καθημερινότητας με την Ουράνια Απειροσύνη, συνέθεσε μύθους και παραμύθια, στα οποία συχνά τα άστρα πριν καταστεριστούν στο ουράνιο στερέωμα είναι άνθρωποι που αγωνίζονται, που ονειρεύονται, που έχουν αγωνίες, δυσκολίες, μόχθους και οράματα.

…” Η γιαγιά πήρε το παιδί από το χέρι και το οδήγησε μπροστά από το μεγάλο παράθυρο που εκτεινόταν σε ολόκληρο τον τοίχο του δωματίου, από όπου νόμιζες πως ολόκληρος ο ουρανός ξεχυνόταν μέσα στο σπίτι και το τύλιγε με τα τραγούδια του. Το παιδί στάθηκε έκθαμβο μπροστά από την ουράνια οθόνη, και τότε η γιαγιά ύψωσε το χέρι της στον ουρανό και του είπε:

– Δες, στον Ουρανό υπάρχουν κάποια άστρα μαγικομοναδικά που μια φορά και αμέτρητους καιρούς ήταν άνθρωποι κι αυτά, όπως εσύ κι εγώ. Περπάτησαν σε πολλές ζωές, έζησαν λύπες και χαρές, ζωγράφισαν, χόρεψαν, τραγούδησαν, αγωνίστηκαν, δοκιμάστηκαν, αγάπησαν, έκαναν λάθη, έχασαν τον δρόμο, νίκησαν δράκους, βυθίστηκαν στο σκοτάδι κι ήρθε κάποια στιγμή που κατάφεραν πια να ελευθερωθούν από των εικόνων το πηγάδι.

Τότε ακριβώς ήταν που άνοιξε το αόρατο πουγγί που ως εκείνη την στιγμή ήτανε κρυμμένο καλά μέσα στην καρδιά τους.

Στην αρχή ξεπρόβαλλαν δειλά δειλά κι έπειτα πιο τολμηρά οι Απειρομαγικόσποροι. Και θα μου πεις τι σόι σπόροι είναι αυτοί και με το δίκιο σου θα αναρωτηθείς. Κι εγώ θα σου πω πως είναι οι σπόροι της πίστης και της θέλησης, οι σπόροι της γνώσης που αγαπά και της αγάπης που γνωρίζει σιωπηλά σαν τα βουνά και σαν τα άστρα τα κοντινομακρινά.

Το παιδί φαντάστηκε τους σπόρους σαν μικροσκοπικούς πολεμιστές με μανδύα, ξίφος, ασπίδα και κράνος πάνω σε εξίσου μικροσκοπικά άλογα να ξεχύνονται μέσα από το αόρατο πουγγί της καρδιάς ορμητικά στην μάχη. Με τόλμη και αποφασιστικότητα σαν μικρές φλόγες να φωτίζουν το σκοτάδι. Τους είδε πιο μικρούς κι από τις δαχτυλόκουκλες που είχε για να ζωντανεύει στο μικρούτσικο δαχτυλοκουκλοθεατράκι του τα παραμύθια που έφτιαχνε. Άλλοτε από την φαντασία του, άλλοτε με τη γιαγιά του κι άλλοτε με την φίλη του την Άννα, που είχε γεννηθεί σοφή. Χαμογέλασε με την σκέψη ότι υπάρχει ένας άπειρος μα αόρατος κόσμος μέσα στην καρδιά μας.

“ Όταν οι σπόροι ξεμύτισαν για τα καλά”, συνέχισε η γιαγιά, “ κι από μέσα τους ξεχύθηκε του Ουράνιου Πατέρα η χαρά, που δεν μιλιέται και δεν χάνεται ό,τι κι αν συμβεί, τότε συνέβη το εξής θαυμαστό:

Οι άνθρωποι αυτοί ανέβηκαν σε μαγικά άλογα, σε μαγικά χαλιά, σε σεντούκια με φτερά. Πήραν το φωτοξίφος που ήταν κρυμμένο στης καρδιάς τους τη μαγική σπηλιά κι άρχισαν τις πληγωμένες καρδιές να γιατρεύουν, τους ανήμπορους να στηρίζουν, τους πονεμένους να αγαπούν, τους σκληρόκαρδους να συγχωρούν, τα παιδιά που είχαν εγκαταλειφθεί να αγκαλιάζουν και να τους δίνουν στοργή και στις ψυχές που διψούσαν να δίνουν νερό από την Αστείρευτη Πηγή.

Οι άνθρωποι αυτοί σιγά σιγά με τον καιρό και με τον αγώνα τους τον φωτεινό, απέκτησαν έναν ουράνιο μανδύα μαγικό στο χρώμα το βαθυμπλέ το σιωπηλό και κάθε φορά που στον δρόμο τους ένας κίνδυνος πήγαινε να φανεί, γίνονταν αόρατοι σαν τον μανδύα τους κι αυτοί.

Αν στον δρόμο τους εμφανιζόταν ας πούμε, κάποιος που ήθελε να τους κάνει κακό, ή ένα εμπόδιο απειλητικό, τότε χάρη στον μανδύα τους, γίνονταν αόρατοι στην στιγμή μέχρι να πεις “Α σ τ ρ α π ή”.

Με το φωτοξίφος τους πολεμούσαν για να βοηθήσουν τα χρώματα της αρετής να απλωθούν σαν τα πουλιά πάνω από των ανθρώπων τα σπίτια και την καρδιά. Έτσι σιγά σιγά οι άνθρωποι αυτοί έγιναν ουρανοπολίτες, καταστερίστηκαν στον ουρανό κι αν κοιτάξεις ψηλά μια αφέγγαρη βραδιά, θα δεις πως έγιναν άστρα λαμπερά. Τώρα πια θα γνωρίζεις πως ένα άστρο κοντινομακρινό που λάμπει στον ουρανό, κάποτε ξεκίνησε σαν άνθρωπος κι αυτό…”

*(Απόσπασμα από το νέο προς έκδοση βιβλίο της Ζωής Νικητάκη)

Πρόκειται για ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα ψυχοπαιδαγωγικού χαρακτήρα που απευθύνεται σε παιδιά πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης (κατά προτίμηση από Α ως και Δ Δημοτικού) και ΑΜΕΑ, το οποίο εμπεριέχει μια δημιουργική σύνθεση τεχνών, μέσα σε μια παιδαγωγική και συνάμα μαγική ατμόσφαιρα χαράς, παιχνιδιού, δημιουργικού διαλόγου ανακαλύψεως και διερευνήσεως των αστερισμών και του Ουρανού που έχει ως έμπνευση τους μαιευτικούς πλατωνικούς διαλόγους αναζήτησης της αλήθειας. Βασικά ψυχοπαιδαγωγικά και συνάμα καλλιτεχνικά εργαλεία για το ταξίδι της θαυμαστής διερεύνησης του Ουρανού είναι:

• Η διαδραστική ζωντανή αφήγηση μύθων και παραμυθιών με ιδιόφωνα μουσικά όργανα από διάφορα μέρη του κόσμου, σκηνικά αντικείμενα, ζωγραφιές και παραμυθοφιγούρες.
• Ένα πρωτότυπο εικαστικό εργαστήρι δημιουργίας παραμυθοφιγούρων που έλκει την έμπνευσή του από το λαϊκό θέατρο Σκιών και αποτελεί μια ευφάνταστη σύνθεση του θεάτρου αυτού με την εικονογράφηση των παραμυθιών και δημιουργήθηκε από την καλλιτέχνη Ζωή Νικητάκη
• Χρωματοψυχοδυναμικός οραματισμός εμπνευσμένος από το πλαίσιο της ψυχοδυναμικής χρωματοθεραπείας, μιας συμβουλευτικής και θεραπευτικής μεθόδου προσέγγισης που ενσωματώνει τους αρχετυπικούς και ενορατικούς κόσμους του Carl Yung, τις πρωτοπόρες μεθόδους του Roger Woolger, καθώς και το ψυχοδραματικό έργο του J.L. Moreno, μα και άλλες ψυχοθεραπευτικές μεθόδους και πρακτικές που γεφυρώνουν την ανατολή με τη δύση δημιουργώντας και παρέχοντας την ευκαιρία να πραγματοποιηθεί βαθιά προσωπική ανάπτυξη και μεταμόρφωση μέσω των χρωμάτων.

Σε μια εποχή που βρίθει προβλημάτων σε ατομικό, συλλογικό, εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο, που η αύξηση των φαινομένων της σχολικής βίας και της κατάθλιψης, του εθισμού στο διαδίκτυο και στη ψηφιακή τεχνολογία, καθώς και της έλλειψης νοηματοδότησης στα παιδιά, προτείνεται ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα που στόχο έχει :

• τη διεύρυνση της σκέψης των παιδιών, την αναβίβαση του στοχασμού τους στον Ουρανό και της συνειδητοποίησεως ότι εκτός του γνωστού μορφικού κόσμου της ύλης και των φαινομένων, υπάρχει και ένας αβυθομέτρητος Κόσμος της Απειροσύνης του Ουρανού, που από την αυγή του χρόνου έχει έλξει το ενδιαφέρον απλών ανθρώπων μα και σημαντικών διανοητών, στοχαστών, επιστημόνων μα και ποιητών με την ευρεία έννοια του όρου της ποίησης που συνδέεται με τη δημιουργία.
• Την έμπνευση και τη ψυχική ενδυνάμωση των παιδιών μέσα από ζωντανή αφήγηση μύθων και παραμυθιών της λαϊκής παράδοσης που σχετίζονται με αστερισμούς και τον Ουρανό εν γένει από τη Ζωή Νικητάκη που με αγάπη και αφοσίωση υπηρετεί επί σειρά ετών την παμπάλαια τέχνη των παραμυθάδων.
• Την πυροδότηση στα παιδιά της ενθύμησης της αληθινής προέλευσής μας και της καλλιέργειας μιας στάσης ηρωικής όπως αρμόζει στα άστρα μα και στον άνθρωπο που υψώνει την ψυχή του πάνω από τα υλικά και ηδονοθηρικά οφέλη μιας παρακμάζουσας εποχής πνευματικού μαρασμού και ψυχικής στένωσης.

Έμφαση θα δοθεί στο λαϊκό παραμύθι, «Πούλια και Αυγερινός» που η γράφουσα συμπεριέλαβε στο βιβλίο «Λαϊκά παραμύθια της Ζακύνθου» που συνέγραψε και εικονογράφησε και το οποίο εκδόθηκε το 2012. Πρόκειται για μια συλλογή παραμυθιών καταγεγραμμένων στην ιδιόλεκτο της αγροτικής υπαίθρου της νήσου τη δεκαετία του 1920, που η Ζωή Νικητάκη διασκεύασε σε λόγο εύληπτο από ένα παιδί της σύγχρονης εποχής μα συνάμα και σε γλώσσα ποιητική και εικονογράφησε αφού μελέτησε σπάνια βιβλιογραφία περασμένων αιώνων αναφορικά κυρίως με την αρχιτεκτονική, την ενδυματολογία και τα ήθη της Ζακύνθου των περασμένων αιώνων.